Als ik in onze productie twee verschillende platen koudschuim op elkaar leg, zie je op het eerste gezicht nog geen matras. Het zijn gewoon twee stukken schuim. De ene wat zachter, de andere steviger. Pas als je goed hebt bepaald hoe ze moeten samenwerken en hoe je ze met elkaar verbindt, ontstaat de kern die ik voor ogen heb.
Ik merk dat er bij de aankoop van een matras veel wordt gevraagd naar hardheid, HR- of SG-waarde en comfortzones. Dat begrijp ik. Maar bijna niemand vraagt hoe die afzonderlijke lagen aan elkaar zitten. Terwijl het iets is waar ik als matrasproducent juist heel bewust mee bezig ben.
Ik zit sinds 1988 in het beddenvak en maak sinds 1998 zelf matrassen. En ik heb in al die jaren geleerd dat goed schuim alleen nog geen goed matras maakt. De manier waarop je het verwerkt, telt minstens zo zwaar mee.
In het kort: wat doet lijm tussen koudschuimlagen?
De lijm tussen twee koudschuimlagen voorkomt dat de lagen ongewenst ten opzichte van elkaar verschuiven. Maar de verbinding moet ook flexibel genoeg blijven om met het matras mee te buigen. Daarnaast kan de hoeveelheid en manier van aanbrengen invloed hebben op de luchtstroom langs de lijmnaad. In mijn eigen productie gebruik ik daarom SIMALFA-lijm op waterbasis en laat ik de verlijmde schuimdelen ongeveer twintig uur drogen en rusten voordat we verdergaan. Dat is mijn productieproces, geen vaste droogtijd voor alle waterbasislijmen.
Een zachte bovenlaag en een stevige kern: dan begint het pas
Een veelgebruikte matrasopbouw bestaat uit een zachtere comfortlaag met daaronder een steviger schuimdeel dat meer ondersteuning geeft. Maar er zijn talloze variaties denkbaar. Soms werk je met drie lagen, soms met profileringen of een extra overgangslaag. En een goed matras kan ook uit één enkele schuimkern bestaan.
Die opbouw kies ik omdat ik wil dat schouders en heupen voldoende kunnen wegzakken, terwijl de rest van het lichaam goed wordt gedragen. De schuimen moeten elkaar daarbij aanvullen in plaats van tegenwerken.
Leg je verschillende lagen los op elkaar, dan kan dat prima werken als de constructie daarvoor is ontworpen en de hoes ze op hun plaats houdt. Maar bij andere matrassen wil je juist dat de lagen één geheel vormen. Bijvoorbeeld omdat de kern intensief wordt belast of een elektrisch verstelbare bodem moet kunnen volgen.
En dan moet er gelijmd worden. Niet zoveel mogelijk, maar precies genoeg voor een betrouwbare verbinding.
Wat ik aan een goede lijmnaad wil kunnen voelen
Een matras buigt, veert en wordt iedere nacht duizenden keren op andere plaatsen belast. Het blijft dus niet bij de vraag of twee stukken schuim vandaag stevig aan elkaar zitten. Ik wil vooral dat die verbinding zich ook tijdens het gebruik goed blijft gedragen.
Als ik een verlijmde kern in handen heb, let ik op drie dingen. Blijft de verbinding goed zitten wanneer ik het schuim beweeg? Wordt het matras op de lijmnaad niet onnodig stug? En hebben we de lijm zo aangebracht dat we de open structuur van het koudschuim niet onnodig dichtzetten?
Met name dat tweede punt wordt gemakkelijk vergeten. Je kunt prachtig zacht en soepel koudschuim hebben, maar als je de lagen met een te stijve verbinding vastzet, kan dat invloed hebben op de manier waarop het matras meegeeft.
Ik wil de lagen aan elkaar verbinden, niet een harde plaat tussen twee comfortabele schuimen creëren.
Ventilatie zit niet alleen in de schuimsoort
Goed HR-koudschuim heeft een open celstructuur. Die structuur helpt bij het transport van lucht en vocht door het schuim. Het is een van de eigenschappen waarom ik graag met dit materiaal werk.
Maar stel dat je op het grensvlak van twee schuimlagen heel veel lijm gebruikt. Dan kan er lokaal een minder open verbinding ontstaan. Hoe groot dat effect is, hangt af van de gebruikte lijm, de dosering, het aanbrengpatroon en de schuimen zelf. Ik zou daarom nooit beweren dat de ene lijm automatisch alle ventilatie afsluit en de andere helemaal geen invloed heeft.
Bovendien wordt de slaaptemperatuur door meer bepaald dan die ene lijmnaad. Denk aan de matrashoes, de dikte en samenstelling van de comfortlagen, het beddengoed, de bedbodem en natuurlijk aan de slaper zelf.
Toch vind ik het logisch om ook bij het verlijmen de open structuur zo veel mogelijk te respecteren. Als je een ventilerend matras wilt maken, moet je dat van de eerste schuimlaag tot de laatste afwerking consequent doen.
Waarom ik in mijn eigen productie SIMALFA gebruik
Voor het verbinden van onze schuimlagen gebruik ik een SIMALFA-lijm op waterbasis. Dat is een bewuste keuze. Ik vind het belangrijk dat de lijm goed hecht, dat de verbinding soepel blijft en dat we geen oplosmiddelhoudende lijm hoeven te verwerken.
Wat mij in de praktijk ook aanspreekt, is dat de lijm die wij gebruiken nauwelijks ruikt. Wie onze schuimverwerking binnenloopt, ruikt niet de scherpe oplosmiddelgeur die sommige mensen met lijm associëren. Dat is prettig, zeker voor de collega’s die er dagelijks mee werken.
SIMALFA is een merk van industriële watergedragen lijmsystemen. Binnen het assortiment bestaan verschillende recepturen, waaronder chloorvrije en CR-vrije varianten, en lijmen waarvoor specifieke emissie- of milieugegevens beschikbaar zijn. Welke eigenschappen en certificaten precies gelden, hangt van het producttype af.
Ik volg ook de stappen die deze lijmproducent zet om met minder materiaal en energie te werken en de CO₂-voetafdruk te beperken. Het bedrijf ontwikkelt daarnaast lijmtechnologie met hernieuwbare grondstoffen. Dat vind ik positief. Alleen wil ik woorden als biobased of een lage CO₂-uitstoot niet zomaar op onze eigen lijm plakken zonder de gegevens van de exacte formule te hebben gezien.
Ook binnen waterbasislijmen zijn de verschillen groot. Sommige typen zijn speciaal ontwikkeld voor een hoge productiesnelheid. Andere passen beter bij een rustiger manier van werken. Daarom heeft het weinig zin om te doen alsof “waterbasis” één lijmsoort met één vaste droogtijd is.
Twintig uur laten rusten? Voor ons is dat heel normaal
Bij onze manier van produceren laten we verlijmde schuimdelen ongeveer twintig uur drogen en rusten voordat ze verder worden verwerkt. Dat is voor een fabriek die vooral op aantallen en snelheid is ingericht waarschijnlijk niet de meest aantrekkelijke werkwijze.
Ik kan me ook goed voorstellen waarom. Iedere vierkante meter productieruimte kost geld en een matras dat staat te wachten, kan nog niet worden afgemaakt.
Maar ik kijk daar anders tegenaan. We hebben onze productie bewust niet ingericht om zoveel mogelijk matrassen in zo weinig mogelijk tijd door de fabriek te jagen. Ik wil ruimte hebben om te controleren of een kern goed is gemaakt.
Die twintig uur zijn overigens de tijd die wij in onze eigen werkwijze aanhouden. Het is geen technische eis die voor iedere SIMALFA-lijm of iedere fabrikant geldt. Er bestaan juist ook snel hechtende waterbasislijmen.
Voor mij is het simpel: liever een goed en zorgvuldig verwerkte schuimkern dan tijdwinst waar de slaper uiteindelijk niets aan heeft.
Weinig geur is prettig, maar ik kijk verder dan mijn neus
Een matras moet voor mij niet alleen comfortabel zijn. Ik wil ook zo goed mogelijk weten welke stoffen we tijdens de productie gebruiken en welke toevoegingen in het eindproduct achterblijven.
Waterbasislijm gebruikt water als dragend medium en kan daardoor de noodzaak van organische oplosmiddelen beperken of vermijden. Dat is een relevant verschil voor de verwerking. Maar een lijm die bijna niet ruikt, is daarmee nog niet automatisch emissievrij. Geur en emissies zijn twee verschillende zaken.
Hetzelfde geldt voor het woord synthetisch. Koudschuim is zelf een synthetisch polyurethaanschuim en ook een watergedragen lijm kan synthetische bindmiddelen bevatten. Dat maakt een product niet vanzelf schadelijk. Het gaat om de daadwerkelijke formulering, de blootstelling en de beschikbare technische gegevens.
Formaldehyde is bijvoorbeeld een stof waarvan de gezondheidsrisico’s goed onderzocht zijn. Maar het klopt niet om de snelle droging van alle andere matraslijmen aan formaldehyde toe te schrijven, of om iedere nieuwe-matrasgeur als bewijs voor formaldehyde aan te merken. Zo eenvoudig ligt het niet.
Wie iets zinnigs over een bepaalde lijm wil zeggen, moet weten over welke formulering het gaat. Daarom vind ik productspecificaties en waar nodig emissietesten veel belangrijker dan algemene verkooptermen.
De lijm is onderdeel van mijn bredere materiaalkeuze
Hetzelfde uitgangspunt pas ik toe op het schuim en de matrashoes. Ik zie liever zo min mogelijk onnodige behandelingen in een matras. Denk aan middelen tegen bedwantsen of huisstofmijt en aan bepaalde brandvertragende toevoegingen, wanneer die niet noodzakelijk zijn voor de beoogde toepassing of geldende veiligheidseisen.
Dat betekent niet dat een matras “zonder chemie” kan bestaan. Schuimen worden nu eenmaal uit chemische grondstoffen geproduceerd. Het betekent wel dat ik kritisch wil zijn op wat er extra wordt toegevoegd, en waarom.
Ik vind het vreemd als we als producent uitgebreid praten over de kwaliteit van een schuimblok, maar nauwelijks stilstaan bij wat we vervolgens tussen die schuimlagen aanbrengen.
En als het matras later gerecycled moet worden?
Er wordt steeds meer nagedacht over het terugwinnen van grondstoffen uit afgedankte matrassen. Dan spelen behalve de schuimsoorten ook de hoes, andere materialen en de verbindingen ertussen een rol.
Bij lijmproducenten, ook bij SIMALFA, zie je ontwikkelingen op het gebied van lagere lijmdoseringen en systemen waarmee onderdelen later gemakkelijker gescheiden kunnen worden. Dat vind ik interessant, want een matras moet niet alleen prettig zijn tijdens het gebruik. We zouden ook moeten nadenken over wat ermee gebeurt als het is versleten.
Ik zou alleen niet zeggen dat een koudschuimmatras automatisch goed recyclebaar is omdat er SIMALFA in is gebruikt. Dat hangt van de exacte lijm, de andere materialen en het recyclingproces af.
Wat zou ik als koper vragen?
U hoeft echt niet het hele productieproces van een matras te begrijpen. Maar als u een matras met meerdere koudschuimlagen koopt, zijn een paar eenvoudige vragen heel redelijk.
- Zijn de lagen verlijmd of worden ze op een andere manier bij elkaar gehouden?
- Welke lijm wordt toegepast, en gaat het om een watergedragen systeem?
- Kan de fabrikant iets vertellen over de samenstelling en eventuele emissietesten?
- Is de lijmverbinding flexibel en geschikt voor een verstelbare bedbodem?
- Hoe wordt voorkomen dat bij het verlijmen onnodig veel lijm wordt gebruikt?
Het gaat mij niet om een perfect ingestudeerd verkooppraatje. Ik wil vooral merken dat de fabrikant heeft nagedacht over de hele matrasconstructie, niet alleen over de schuimsoorten die op de productkaart staan.
Veelgestelde vragen over het verlijmen van koudschuim
Moeten koudschuimlagen altijd aan elkaar worden gelijmd?
Nee. Sommige matrassen hebben één schuimkern. Bij andere constructies blijven losse lagen voldoende op hun plaats door de matrashoes of een speciaal ontworpen systeem. Verlijming is een mogelijkheid, geen voorwaarde voor een goed koudschuimmatras.
Kan een lijmnaad het comfort van koudschuim veranderen?
Ja, dat kan. Een dikke of relatief stijve lijmverbinding kan plaatselijk invloed hebben op de flexibiliteit. Hoe merkbaar dat is, hangt af van de laagopbouw, de gebruikte lijm en de manier waarop deze is aangebracht.
Is waterbasislijm altijd volledig geurloos en zonder emissies?
Nee. Water is bij deze lijmen het belangrijkste dragende medium, maar het exacte emissieprofiel hangt van de formulering af. Een lichte of afwezige geur is prettig, maar vervangt geen technische gegevens of een emissietest.
Waarom wacht ik ongeveer twintig uur met verdere verwerking?
Omdat deze wachttijd past bij mijn eigen productieproces. Zo krijgen de verlijmde schuimdelen de tijd om te drogen en te rusten voordat ze verder worden verwerkt. Andere waterbasislijmen en productiemethoden kunnen veel sneller zijn.
Wat betekent CR-vrij bij matraslijm?
CR staat voor chloropreenrubber, een soort synthetische rubber. Een CR-vrije lijm bevat die grondstof niet. Dat is een specificatie van de betreffende lijmformule; het betekent niet automatisch dat de hele matras vrij is van alle mogelijke emissies.
Na 28 jaar matrassen maken let ik juist op dit soort details
Mijn interesse in koudschuim begon ooit met de vraag waarom het ene matras prettig blijft liggen en het andere niet. Sinds ik zelf matrassen produceer, kijk ik daarbij steeds verder dan alleen de eigenschappen van het schuim.
De lijmnaad is maar een klein onderdeel van het geheel. Toch verdient die aandacht. Niet omdat iedere consument lijmexpert moet worden, maar omdat je als producent hoort na te denken over wat je samenvoegt, hoe je dat doet en wat de slaper daar de komende jaren van merkt.
Daarom gebruik ik zelf graag SIMALFA-lijm op waterbasis. En daarom vind ik het geen enkel probleem dat onze schuimkernen na het verlijmen ongeveer twintig uur blijven liggen.
Een goed matras begint voor mij bij de keuze van het schuim. Maar het eindigt daar beslist niet.
Chris Nederhorst