Chris NederhorstEen enkele laag koudschuim is van nature beweeglijk. Flexibel in alle richtingen. Wie een dikke plak hoogwaardig koudschuim in handen neemt, voelt het direct: het materiaal beweegt mee, veert terug, maar heeft weinig laterale stabiliteit op zichzelf.
Dit is geen gebrek. Het is een directe consequentie van de open, flexibele celstructuur die koudschuim zo goed maakt in veerkracht en ventilatie. Latex vertoont exact hetzelfde verschijnsel.
Waarom meerdere lagen noodzakelijk zijn
Zodra twee lagen koudschuim op elkaar liggen, verdwijnt het beweeglijke effect volledig. De lagen werken samen, versterken elkaars stabiliteit, en het resultaat is een matras dat volledig stabiel ligt.
Kwalitatieve koudschuim matrassen zijn altijd uit meerdere lagen opgebouwd. Niet alleen vanwege de ergonomische voordelen van verschillende hardheden per laag, een zachtere comfortlaag bovenop een stevigere draaglaag, maar ook omdat meerdere lagen samen een fundamenteel stabieler geheel vormen dan één dikke plak.
Losse lagen op elkaar leggen is geen oplossing. Ze verschuiven ten opzichte van elkaar, zeker bij gebruik op een verstelbare bedbodem, bij slapers die veel bewegen, of bij lagen van verschillende hardheden. Na enkele nachten liggen de lagen scheef en verliest het matras zijn ergonomische functie.
De lagen moeten worden verlijmd. En precies in die lijmnaad, die u nooit ziet en nooit aanraakt, wordt een beslissing genomen die bepalend is voor de kwaliteit, de ventilatie, de hygiëne en de chemische veiligheid van het matras.
Twee soorten lijm, twee fundamenteel verschillende uitkomsten
Er bestaan twee categorieën lijmstoffen voor de matrassenindustrie: synthetische lijm en lijm op waterbasis. Ze produceren aan de buitenkant hetzelfde resultaat: twee lagen schuim die aan elkaar vastzitten. Maar alles wat daarachter zit, is anders.
Synthetische lijm
Synthetische lijmstoffen drogen binnen enkele minuten. Voor een fabrikant is dit een groot voordeel: de productielijn staat niet stil, lagen worden snel op elkaar gelegd en het matras kan direct verder worden geassembleerd. De economische logica is duidelijk.
Formaldehyde als versneller
De snelle droogtijd van synthetische matraslijm is voor een groot deel te danken aan formaldehyde: een vluchtige organische verbinding die als bindmiddel en versneller in veel synthetische lijmstoffen wordt verwerkt. Formaldehyde is door de Wereldgezondheidsorganisatie geclassificeerd als carcinogeen.
De open celstructuur van koudschuim houdt deze stoffen tijdelijk vast in het celnetwerk. Ze komen geleidelijk vrij tijdens gebruik, in de slaapomgeving, in de directe ademzone van de slaper. De chemische geur die bij het uitpakken van een nieuw matras vrijkomt, is grotendeels afkomstig van dit uitgasproces.
Synthetische lijm sluit de celstructuur af
Er is nog een gevolg dat zelden wordt benoemd: synthetische lijmstoffen sluiten de celstructuur van het koudschuim gedeeltelijk af op de lijmnaad. De lijm dringt in de open cellen aan het oppervlak van de schuimlaag en stolt daar. Cellen die open zouden moeten zijn en de ventilatiestroom door het matras mogelijk maken, worden dichtgesmeerd.
Het gevolg is direct en meetbaar: koudschuim matrassen die zijn verlijmd met synthetische lijm ventileren significant slechter dan hetzelfde matras verlijmd met lijm op waterbasis. Warmte accumuleert. Vocht blijft langer in het matras. En warmte gecombineerd met vocht is de omgeving waarin bacteriën en schimmel optimaal gedijen.
Het grootste voordeel van koudschuim, de ventilerende, koelende en drooghoudende werking, wordt door synthetische lijm deels of volledig verminderd. Dit zijn de koudschuim matrassen die warm aanvoelen, chemisch ruiken en na enkele jaren vochtig worden. Het probleem zit dan niet in het schuim, maar in de lijm.
Lijm op waterbasis
Lijm op waterbasis heeft één groot nadeel vanuit het perspectief van de fabrikant: de droogtijd. Afhankelijk van de temperatuur en luchtvochtigheid in de productieruimte duurt het acht uur of langer voordat de lijmverbinding volledig is uitgehard. De productielijn moet wachten. Dat is economisch minder efficiënt.
Voor de slaper is lijm op waterbasis op elk relevant criterium beter.
Er zit geen formaldehyde in. Er zijn geen vluchtige organische verbindingen die vrijkomen tijdens gebruik. Er is geen chemische geur bij uitpakken.
De celstructuur blijft volledig open. Lijm op waterbasis dringt niet op dezelfde manier in de cellen van het schuim. De lijmnaad hecht aan het oppervlak zonder de ventilatiepaden af te sluiten. Lucht beweegt vrijelijk door het matras, ook op de plaatsen waar de lagen aan elkaar zitten.
Ventilatie, koeling en vochtafvoer blijven volledig intact. Het matras presteert zoals koudschuim bedoeld is te presteren.
Hoe u als koper meer te weten kunt komen
De lijm in een matras is onzichtbaar. Er staat niets over op het etiket. Er is geen certificering die specifiek de lijmkeuze adresseert.
Wat u als koper kunt doen: vraag ernaar. Vraag de matrasverkoper expliciet welke lijmstoffen er in het matras zijn gebruikt. Vraag of er formaldehyde in de lijm zit. Vraag of er afzuiging nodig is in de productiefaciliteit.
In een productiefaciliteit waar uitsluitend lijm op waterbasis wordt gebruikt, is geen afzuiginstallatie nodig. Er zijn geen gevaarlijke dampen. Het ruikt er naar niets, wat precies is hoe het hoort te zijn.
Het antwoord op die vragen, of de onmogelijkheid om antwoord te geven, vertelt meer over de kwaliteit van het matras dan welke specificatie op het etiket ook.
Lees meer over chemische toevoegingen in matrassen in: Chemische toevoegingen in matrassen: wat de industrie niet vertelt