Chris NederhorstEen volwassene slaapt gemiddeld acht uur per nacht. Dat is één derde van het leven, duizenden uren per jaar, in direct contact met het matras. In de meest ontspannen toestand die bestaat: ademend, met het gezicht op enkele centimeters afstand van het matrasoppervlak.
Wat er in dat matras zit, komt in de directe ademzone. Wat eruit verdampt, komt in de longen. Wat er op de huid drukt, kan door de huid worden opgenomen.
Toch worden er in de matrassenindustrie chemische stoffen gebruikt die bij langdurige blootstelling vragen oproepen. Dit artikel beschrijft de meest voorkomende categorieën, hoe ze werken en wat de alternatieven zijn.
Anti-huisstofmijt behandelingen: pesticiden in de slaapkamer
De meest voorkomende chemische toevoeging in matrassen is de anti-huisstofmijt behandeling. Het wordt gepresenteerd als voordeel: bescherming tegen allergenen, betere hygiëne.
Wat het feitelijk is: een biocide op microniveau. Anti-huisstofmijt middelen zijn stoffen ontworpen om levende organismen te doden. Biociden die effectief zijn tegen levende organismen zijn zelden volledig neutraal voor de mens die er jarenlang op slaapt.
Wat zelden wordt uitgelegd, is het activeringsmechanisme: deze stoffen worden actief wanneer het matras warm en vochtig wordt. Precies de omstandigheden die ontstaan wanneer u erop slaapt. Lichaamswarmte en het vocht dat de huid afgeeft, activeren de werkzame stoffen, die vervolgens vrijkomen in de directe omgeving van de ademzone.
Het alternatief is eenvoudiger dan de industrie suggereert. Koudschuim heeft door zijn ventilerende, drooghoudende eigenschappen al een inherent lage aantrekkingskracht voor huisstofmijt, die een vochtige omgeving nodig heeft om te overleven. Aanvullend volstaat het om de tijk van het matras regelmatig te wassen of een dikke katoenen onderdeken te gebruiken die warmte en vocht van het lichaam opvangt voordat ze het matras bereiken. Een onderdeken van circa één centimeter dik, die elke vier tot zes weken gewassen kan worden, houdt een matras jarenlang hygiënisch zonder chemische behandeling.
Anti-bedbug behandelingen: zware pesticiden voor een langdurig effect
Een tweede categorie chemische toevoegingen is de anti-bedbug behandeling, bedoeld om bedwantsen te weren voor de levensduur van het matras.
Een bedwants is een zichtbaar insect van enkele millimeters groot. Om zo’n insect tien jaar lang uit een matras te weren, zijn geen milde biociden voldoende. Dat vereist zware pesticiden.
De medewerkers die deze impregnatie uitvoeren in productiefaciliteiten dragen volledige beschermingspakken en gasmaskers. Dat is niet voor de show, maar omdat de stoffen die worden gebruikt een direct gezondheidsrisico vormen voor iedereen die er zonder bescherming aan wordt blootgesteld.
Hetzelfde matras dat met die stoffen is geïmpregneerd, ligt daarna in de slaapkamer, zonder beschermingsmiddelen, met het gezicht op enkele centimeters afstand, acht uur per nacht.
Brandvertragers: de tegenstrijdigheid
Brandvertragers in matrassen worden gepresenteerd als veiligheidsmaatregel. De redenering is begrijpelijk: een matras dat minder snel vlam vat, geeft meer tijd bij brand.
De tegenstrijdigheid zit in wat brandvertragers doen bij normale omstandigheden. Brandvertragers, organische halogeenverbindingen of fosfaatverbindingen, kunnen bij verhitting toxische gassen produceren. En ze zitten jarenlang in het matras, in directe nabijheid van het lichaam, terwijl u slaapt. Bij een werkelijke brand is de prioriteit niet wachten tot het matras vlam vat, maar direct blussen wat geblust kan worden en het pand verlaten.
In medische omgevingen worden brandvertragers vaak verplicht gesteld via de CRIB 5-norm voor zorginstellingen. Dat is een institutionele vereiste vanuit verzekeraars en brandveiligheidsregelgeving. Voor matrassen in thuisgebruik is die verplichting er niet.
CertiPUR en Oeko-Tex 100: minimumgaranties
In de matrassenindustrie worden twee certificeringen het meest geciteerd als bewijs van veiligheid.
CertiPUR garandeert dat het koudschuim vrij is van een lijst specifieke schadelijke stoffen: zware metalen, bepaalde vlamvertragers, formaldehyde en aanverwante verbindingen. Het garandeert ook dat het schuim correct is uitgegast na productie. Vers geproduceerd schuim bevat vluchtige organische verbindingen (VOC’s) die moeten verdampen voordat het schuim voor gebruik geschikt is. CertiPUR stelt hieraan strikte eisen.
Oeko-Tex 100 doet hetzelfde voor textiel: het garandeert dat de geteste materialen vrij zijn van een lijst schadelijke stoffen op het moment van testen. Voor matrastijken in direct huidcontact is Oeko-Tex 100 Klasse 1 de strengste beschikbare standaard.
Wat beide certificeringen niet garanderen: dat er geen andere chemische toevoegingen zijn aangebracht die buiten de testlijst vallen, of dat de combinatie van toegelaten stoffen op lange termijn volledig neutraal is.
CertiPUR en Oeko-Tex 100 zijn het absolute minimum, niet het eindpunt.
Wat u als koper kunt doen
Vraag bij aankoop naar de specifieke stoffen in het matras. Vraag of er anti-huisstofmijt behandelingen, anti-bedbug impregnaties of brandvertragers zijn aangebracht. Vraag naar de certificeringen. Het antwoord, of de aarzeling bij het antwoord, vertelt meer over de kwaliteit van het matras dan welke specificatie op het etiket ook.
Een matras zonder chemische toevoegingen is technisch mogelijk. De voorwaarden zijn: koudschuim van A-keuze kwaliteit met CertiPUR-certificering, geproduceerd zonder onnodige toevoegingen, samengesteld met lijm op waterbasis, en voorzien van een tijk met Oeko-Tex 100 Klasse 1-certificering.
Lees meer over de lijmkeuze in: De lijm in uw matras: het verborgen verschil